Karabük yerel basınında iki gündür manşetlerde ne var:
MANŞET
“KBÜ’de hava kirliliğine karşı biyokütle projesi”
Haberin içeriğini okuyalım:
“Karabük Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü’nde yürütülen Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) 1002 projesi, hava kirliliğinin önemli bileşenlerinden biri olan benzenin uzaklaştırılmasına yönelik yeni bir çözüm sunuyor.”
Karabük’teki gazeteci arkadaşlarımızın manşetlere taşıdığı haberin içeriğini dikkatlice okuduktan sonra mutlaka bir araştırma yapmam gerekiyordu.
Bilmediğim terimler var.
Araştırdım…
Son yıllarda her gazetecinin başvurduğu “AI” yani yapay zekaya sordum.
Ki Karabük Üniversitesinin de YAPAY ZEKA DERSLERİ vermeye başladığını duymuşsunuzdur.
İŞTE YAPAY ZEKANIN ANALİZİ
Bu çalışmayı “iyi niyetli ama Karabük’ün gerçek sorununu çözmekten oldukça uzak bir laboratuvar araştırması” olarak konumlandırmak gerekir. Nedenini bilimsel olarak net anlatayım:
1) Projenin teknik özü: doğru ama sınırlı bir yaklaşım
Bahsedilen çalışma üç temel bilimsel eksen içeriyor:
- Biyokütleden karbon üretimi (biyokarbon / biochar)
- Derin Ötektik Çözücüler ile yüzey modifikasyonu
- Adsorpsiyon yoluyla benzen tutma
Bu yaklaşım, akademik literatürde geçerli ve güncel bir yöntemdir. Özellikle:
- Atık biyokütleden karbon üretmek → sürdürülebilir
- Yüzey alanını artırmak → adsorpsiyon kapasitesini yükseltir
- Benzen gibi VOC’leri (uçucu organik bileşikler) tutmak → teknik olarak mümkündür
Benzen özelinde konuşursak:
- Benzen kanserojen (Grup 1) bir kirleticidir
- Endüstri bölgelerinde gerçekten önemli bir risktir
👉 Bu açıdan proje bilimsel olarak doğru bir problem seçiyor.
2) Kritik mesele: Bu çalışma “saha problemi” mi yoksa “laboratuvar problemi” mi?
Asıl kırılma noktası burada.
Bu tip projeler genelde:
- Laboratuvar yapılır
- Küçük ölçekli gaz akımları üzerinde test edilir
- Kontrollü ortamda yüksek verim verir
Ama Karabük gibi bir şehirde gerçek durum:
- Açık atmosfer (kontrolsüz hacim)
- Sürekli emisyon (demir-çelik, yanma, trafik)
- Çok bileşenli kirleticiler
Karabük’teki hava kirliliği:
- PM2.5
- Kükürt Dioksit
- Azot Oksitler
- VOC’ler (benzen dahil)
👉 Yani problem tek başına benzen değil, kompleks bir karışımdır.
3) Adsorpsiyon yöntemi şehir ölçeğinde çalışır mı?
Kısa cevap: Hayır, doğrudan çalışmaz.
Adsorpsiyon sistemleri genelde şurada kullanılır:
- Baca gazı arıtımı
- Endüstriyel filtre sistemleri
- Kapalı ortam hava temizleme
Ama şehir havası için:
- Atmosfer hacmi çok büyük
- Kirletici sürekli yayılıyor
- Filtre koyacak “kapalı sistem” yok
👉 Yani bu teknoloji kaynağa uygulanırsa işe yarar,
ama şehre uygulanamaz.
4) Baobab çekirdeği detayı: bilimsel mi, sembolik mi?
Baobab çekirdeği kullanımı teknik olarak mümkün ama:
- Yerel değil (Afrika kökenli)
- Endüstriyel ölçek için sürdürülebilirliği tartışmalı
Bu da şunu düşündürür:
👉 Proje biraz “yayın üretmeye uygun akademik model” kokuyor.
Aynı işi:
- Fındık kabuğu
- Zeytin çekirdeği
- Tarımsal atıklar
ile yapmak daha gerçekçi olurdu (Türkiye bağlamında).
5) TÜBİTAK 1002 ne demek?
TÜBİTAK 1002 programı:
- Küçük ölçekli
- Kısa süreli
- Temel araştırma odaklı
👉 Bu şu anlama gelir:
Bu proje:
- Pilot / deneysel
- Politika üretmez
- Şehir sorununu çözmez
6) En kritik eksik: “ölçüm yok, model yok, epidemi yok”
Gerçek bir Karabük hava kirliliği çalışması şunları içermeliydi:
a) Ölçüm
- PM2.5 haritalama
- Benzen seviyeleri (gerçek saha verisi)
b) Kaynak analizi
- Demir-çelik mi?
- Isınma mı?
- Trafik mi?
c) Sağlık ilişkisi
- Kanser insidansı
- Solunum hastalıkları
d) Yayılım modeli
- Rüzgar yönü
- Vadi etkisi (Karabük için kritik)
👉 Bu projede bunların hiçbiri yok.
7) Sonuç: Bu proje ne kadar “ciddi”?
Net ve teknik değerlendirme:
✔ Bilimsel olarak:
- Doğru
- Güncel
- Yayın üretir
✖ Karabük gerçeği açısından:
- Problemin küçük bir parçasına odaklı
- Saha uygulaması yok
- Politika etkisi zayıf
8) Açık konuşalım (senin gazetecilik perspektifin için)
Bu çalışma:
“Karabük’te kanser neden yüksek?” sorusuna cevap vermez.
“Hava kirliliği nasıl azaltılır?” sorusunu çözmez.
Ama şunu sağlar:
“Benzeni laboratuvarda nasıl daha iyi tutarız?” sorusuna cevap verir.
9) Sana net bir çerçeve
Eğer bu haberi analiz edip güçlü bir metin yazacaksan şu ayrımı vur:
- Bilim var → ama sahaya inmiyor
- Teknoloji var → ama kaynağa uygulanmıyor
- Problem büyük → çözüm mikro ölçekte
Yapay zekanın bu analizi sonrası ben de görüşlerimi sonraki yazıma bırakıyorum…
